معرفی سایت Seed Germination app

مصاحبه با دکتر محمدرضا لبافی حسینآبادی

عضو هیئت علمی گروه کشت و توسعه گیاهان دارویی پژوهشکده گیاهان دارویی، جهاد دانشگاهی

آقای دکتر لبافی لطفاً خودتان را معرفی کرده و زمینه فعالیت و تخصص خودتان را توضیح دهید.

اینجانب محمدرضا لبافی حسین‎آبادی استادیار گروه کشت و توسعه گیاهان دارویی پژوهشکده گیاهان دارویی، جهاد دانشگاهی و موسس سایت شبکه گیاهی ایران هستم. از سال ۱۳۹۱ تاکنون در خدمت این پژوهشکده هستم. زمینه تخصصی و فعالیتم در حوزه کمی‎سازی متابولیت‎های ثانویه، خواب بذر، رشد و نمو گیاهچه و طراحی بانک اطلاعاتی است.

ایده ایجاد سایت Seed Germination app از کجا آغاز شد؟

از سال ۱۳۸۹ به دنبال نوشتن کتابی در زمینه فرمول‎های کشاورزی بودم که به دلایل مختلف نتونستم این کار انجام بدم. در همین راستا اولین طرحی که در پژوهشکده گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی انجام دادم در زمینه جوانه‎زنی و خواب بذر تحت عنوان “تعیین روش های شکست خواب بذر و بهبود جوانه‎زنی بذر گونه های مهم گیاهان دارویی در راستای توسعه بانک بذر گیاهان دارویی” بود و پس از پایان کار سایت شبکه گیاهی ایران (www.netplant.ir) تصمیم گرفتم که ساخت نرم افزار تحت وب جوانه‎زنی بذر به همراه یک بانک اطلاعاتی از نحوه شکست خواب بذر آغاز کنم.

شاخصها و آمارههایی که در این سایت در دسترس است، کدامند؟

شاخصهای جوانهزنی عبارتند از:

FGP: Final germination percentage; MGT: Mean germination time; SDG: Standard deviation of the germination time; VGT: Variance of germination time; CVT: Coefficient of variation of the germination time; MGR: Mean germination rate; GSP: Germination speed; GRI: Germination rate index; GI: Germination Index; SYN: Synchrony of the germination process; UNC: Uncertainty of the germination process.

آمارهها عبارتند از:

به دو صورت الف) کلی و ب) بر اساس تیمار: مجموع داده‎ها، میانگین، مجموع مربعات، واریانس، انحراف معیار، استاندارد خطای میانگین گزارش می‎شود.

ساخت نرم افزار چه مدت طول کشید؟

از اواسط اسفند ۱۳۹۶ تا اوایل مهر ۱۳۹۷٫

لطفا به صورت مختصر سایت را معرفی کنید.

سایت Seed Germination app دارای دو قسمت مجزا می‎باشد.

  • پایگاه اطلاعاتی شکست خواب بذر (Seed Dormancy Database)
  • نرم افزار تحت وب جوانه‎زنی بذر (Seed Germination app)

۱- پایگاه اطلاعاتی شکست خواب بذر

ﺑﺬر ﻣﻬﻢ‎ﺗﺮﻳﻦ ﻋﺎﻣﻞ ﺗﻜﺜﻴﺮ و ﺣﻔﻆ ذﺧﺎﻳﺮ ﺗﻮارثی ﮔﻴﺎهان اﺳﺖ و در اﻧﺘﺸﺎر و اﺳﺘﻘﺮار ﮔﻴﺎه در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﺨﺘﻠﻒ، ﺣﻔﻆ و ﺑﻘﺎی ﻧﺴﻞ ‏ﮔﻴﺎه در ﺷﺮاﻳﻂ ﺳﺨﺖ و طولانی ﻣﺪت، ﻧﻘﺶ ﺑﺴﺰایی دارد. ﻋﺪم ﺟﻮاﻧﻪ‎زنی ﺑﺬر‎ﻫﺎی ﺳﺎﻟﻢ و زﻧﺪه حتی در ﺷﺮاﻳﻂ محیطی ﻣﻨﺎﺳﺐ از ‏ﻗﺒﻴﻞ آب، ﻧﻮر و اﻛﺴﻴﮋن را خواب ﺑﺬر گویند.

روش‎های استاندارد آزمون بذر و شکست خواب بذر گیاهان مختلف توسط انجمن International seed testing association ارائه شده است. این بانک اطلاعاتی شامل حدود ۸۷۰ گونه گیاهی به همراه نحوه شکست خواب است که توسط ISTA گزارش شده است با قابلیت جستجو و گذاشتن نظر در مورد هر گونه گیاهی می‎باشد.

این بخش قابلیت اضافه نمودن تعداد گونه‎های گیاهی را به صورت آنلاین دارا می‎باشد. گیاهان در این پایگاه داده با استفاده از نام علمی، نام خانواده و نام فارسی قابل جستجو هستند. پس از جستجو با کلیک بر روی نام علمی هر گیاه می‎توان به نام خانواده، نام فارسی، بستر مناسب جهت کشت گیاه برای جوانه‎زنی، دمای بهینه کشت بذر، اولین روز جوانه‎زنی، آخرین روز جوانه‎زنی، تیمار مناسب جهت شکست خواب بذر و … دست یافت.

در قسمت Germination method سایت راهنمایی‎های لازم جهت اجرای طرح و آشنایی با نکات اولیه تست جوانه‎زنی توضیح داده شده است.

۲-نرم افزار تحت وب جوانهزنی بذر

این قسمت از چندین بخش تشکیل شده است.

الف- در بخش Data view کاربران پس از ثبت نام قادر خواهند بود تا داده‎های خام مربوط به آزمون جوانه‎زنی خود را بارگذاری کنند. بارگذاری اطلاعات می‎تواند به روش‎های دستی و یا به صورت یک جا از طریق گزینه Import با استفاده از فایل Excel انجام شود. تمام داده ها به صورت آنلاین قابل تغییر هستند و پس از تغییر به صورت اتوماتیک ذخیره می شوند.

ب- بخش Analysis خود شامل دو قسمت است. در قسمت اول کاربر از بین شاخص‎های جوانه‎زنی شاخص مورد نظر خود را انتخاب می‎کند. در قسمت دوم کاربر می‎تواند گزینه‎هایی را جهت نمایش داده‎ها، آماره‎های توصیفی و یا تجزیه واریانس و مقایسه میانگین انتخاب کند و با انتخاب گزینه Result view نتایج را مشاهده کند.

ج- در بخش User manual کاربر می‎تواند آموزش کامل استفاده از نرم افزار را به دو زبان فارسی و انگلیسی مشاهده کند.

د- در بخش Documentation فرمول‎های مورد استفاده در قسمت شاخص‎های جوانه‎زنی در دسترس است.

ه- بخش Data sample شامل داده‎های آزمایشی جهت کار با نرم افزار است.

چه برنامهای برای آینده دارید؟

در قسمت بانک اطلاعاتی شکست خواب بذر در نظر داریم تا نتایج مقالات معتبر در این زمینه به همراه رفرنس به بانک اطلاعاتی اضافه کنیم.

در قسمت آنالیز آماری اضافه کردن گراف، شاخص‎های آماری، تست نرمالیته، پیدا کردن داده‎های پرت، اضافه کردن آزمایش فاکتوریل، اضافه کردن شاخص‎های میانگین همچون دانکن، اضافه کردن مدل‎های هیدروترمال و …

آیا در زمینههای دیگر هم قصد ایجاد نرم افزار دارید؟

بله در صورت فراهم بودن شرایط علاقمندیم تا در زمینه‎های دیگری همچون شاخص‎های مربوط به تنش‎های محیطی، شاخص‎های رشد، شاخص‎های کشت مخلوط و … به نرم افزار اضافه کنیم.

سخن پایانی

در حال حاضر سایت در مرحله آزمایشی قرار دارد و در آینده‎ای نزدیک با قابلیت‎های آماری و شاخص‎های جوانه‎زنی بیشتر ارایه خواهد شد. علاقمندان می‎توانند شاخص‎های مورد نظر خود را به نشانی netplant.ir@gmail.com ارسال نمایند تا در نسخه های بعدی سایت اضافه گردد.

علاقمندان برای آشنایی با نحوه استفاده از نرم افزار Seed Germination app می‎توانند از راهنمای فارسی آن استفاده کنند.

  • 1
    Share

گیاهان ایران چگونه و کجا برای آیندگان ثبت و نگهداری می‌شوند؟

به گزارش روابط عمومی پژوهشکده گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی، آقای دکتر مجید قربانی نهوجی  عضو هیئت علمی این پژوهشکده به معرفی هرباریوم پرداختند. وی بیان کرد: در تمامی مطالعاتی که در خصوص گیاهان انجام میگردد لازم است که در ابتدا گیاه مورد نظر به دقت شناسایی شده و در مرحله بعد در محلی مشخص و با استفاده از روشهای استاندارد ثبت و نگهداری گردد. این دو امر مهم که بنای اولیه هرگونه مطالعه­ای در زمینه گیاهان می­باشد در محلی که اصطلاحا هرباریوم (Herbarium) نامیده میشود انجام میگردد.

هرباریوم در تعریف کلی یک موسسه عمومی (Public Institute)  است که همه عموم  افراد کشور با رعایت شرایط و اصول حفاظتی در ارتباط با گیاهان حق استفاده از این گیاهان را دارند. هرباریوم به همه افراد علاقمند و محققین کمک می‌کند تا طیف گسترده‌ای از گیاهان در بازه زمانی کم و در یک فضای فیزیکی محدود و مشخص به صورت تجمیع شده برای آنان قابل دسترس باشند. در رسالت این مراکز می­توان به دو نقش آموزش برای دانشجویان و دانش پژوهان و پژوهش جهت عموم امور تحقیقاتی و پژوهشی مرتبط با گیاهان اشاره کرد. در حقیقت آموزش و پژوهش دو بالی هستند که در تعریف وظایف هرباریوم­ها تعریف شده و در کنار هم موجبات رشد و پیشرفت را فراهم می آورد.

دکتر قربانی نهوجی بیان کردند که هرباریوم‌ها به طور کلی سه دسته می­باشند: دسته اول «هرباریوم‌های عمومی» یا «هرباریوم های کلی» است که در آن از همه گروه‌های گیاهان عالی و ابتدایی جمع‌آوری­های وسیعی صورت گرفته و تعداد نمونه های گیاهی در آنها معمولاً بسیار زیاد است. در این نوع هرباریوم ها که نگاهی فراگیر به مجموعه رستنی­های کشور داشته و وسعت جغرافیایی زیادی را نیز در بر میگیرند، دسته‌بندی خاصی در ارتباط با نوع مصرف و کاربردهای گیاهان  وجود ندارد و گیاه را به صرف گیاه بودن جمع‌آوری و شناسایی کرده و سپس طبق تعاریف و روشهای رده‌بندی مرسوم طبقه‌بندی کرده و نگهداری می‌کنند. هرباریوم های بزرگ ملی کشور مانند هرباریوم TARI  و هرباریوم IRAN از این دسته هستند.

دسته دوم «هرباریوم‌ها منطقه‌ای» هستند. این نوع از هرباریوم‌ها به گیاهان و رستنی‌های یک منطقه خاص می‌پردازند. این هرباریوم‌ها نگاه کلی نوع نخست را دارند و در منطقه ای با وسعت کمتر اجرا میشوند. مثل هرباریوم های مربوط به مراکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استانهای مختلف ایران که فقط گیاهان آن استان خاص را در خود جای داده اند.

دسته سوم از هرباریوم­ها  «هرباریوم‌های موضوعی» هستند که در آنها گیاهان مختلف را به صورت موضوعی ( به طور مثال بر اساس نوع کاربرد آنها) جمع آوری ، شناسایی و طبقه بندی می‌کنند.  هرباریوم پژوهشکده گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی که صرفا به گیاهانی از کشور که دارای کاربرد دارویی هستند می­پردازد و با ستاد توسعه فناوری گیاهان دارویی و طب سنتی معاونت علمی نیز همکاری شایانی دارد، مثال خوبی برای معرفی این گروه از هرباریوم­ها می­باشد.

این عضو هیئت علمی جهاد دانشگاهی اشاره کرد که در ایران هرباریوم‌های متعددی از هر سه نوع ذکر شده در بالا وجود دارد و البته نوع هرباریوم‌ها در رسالت ذاتی آنها تفاوتی ایجاد نمی­کند. دو هرباریوم اصلی عمومی در این کشور متعلق به موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور با علامت انحصاری (TARI) و همچنین هرباریوم موسسه دفع آفات و نباتات کشور با علامت انحصاری (IRAN) هستند. درعین‌حال هرباریوم‌های دانشگاهی بزرگی مانند هرباریوم دانشگاه تهران (TUH)، دانشگاه فردوسی مشهد (FUMH) ، دانشگاه شهید بهشتی (HSBU)و غیره از جمله هرباریوم­های بزرگ و معتبر کشور هستند. همچنین هرباریوم پژوهشکده گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی (IMPH) نیز یکی از مراکز اصلی ارائه دهنده خدمات هرباریومی در زمینه تنوعات گیاهان دارویی کشور می­ باشد.

  • 1
    Share

گیاهان‌دارویی ایران هرکدام به مثابه یک چاه نفت ارزشمند هستند.

دکتر مجید قربانی نُهوجی،  استادیار پژوهشکده گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی گفت: کشور ما از تنوع بی نظیری از گیاهان دارویی برخوردار است که اگر به آنها به‌طور ویژه و علمی پرداخته شود، هرکدام می‌تواند به اندازه یک چاه نفت ارزش آفرین بوده و  اشتغال و اقتصاد را در ایران رونق بخشد.

به گزارش روابط عمومی پژوهشکده گیاهان دارویی جهاددانشگاهی دکتر مجید قربانی نُهوجی  عضو هیئت علمی پژوهشکده گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی، با اشاره به تنوع اقلیمی و زیستی گسترده در ایران و پراکندگی  قابل توجه گیاهان دارویی در آن گفت: باید در کشت و بهره­برداری علمی از گیاهان دارویی اهتمام و سرمایه‌گذاری بیشتری داشته باشیم. همان‌طور که امروزه کشاورزان ما با کاشت جو و گندم به خوبی آشنا هستند و مخارج زندگی خود را از این طریق تأمین می‌کنند، به شرط ایجاد بسترهای لازم فرهنگی و اقتصادی می‌توان آنها را وارد حوزه کشت گیاهان دارویی کرد تا با روشهایی ساده‌تر همراه با هزینه کمتر و سودآوری بیشتر  به امر کشت و توسعه فناوری­های مرتبط با گیاهان دارویی کشور پرداخت. این کار سبب استفاده هر چه بیشتر و بهتر از منابع اقتصادی کشور شده و از دیگر سو با جلوگیری از برداشت و تخریب بیش از حد مراتع و نواحی پوشش های گیاهی کشور به حفظ منابع ملی و ذخایر ژنتیکی ( که بسیاری از آنها منحصر به ایران بوده و در سایر نقاط دنیا وجود ندارند) نیز کمک خواهد کرد. علاوه بر این با افزایش تنوع در سبد کالای تولیدی بخش کشاورزی کشور عملا راه را برای استفاده های متنوع از گیاهان در اقلیم ها و نواحی آب و هوایی مختلف کشور فراهم می آوریم.

این عضو هیئت علمی پژوهشکده گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی ادامه داد: در کنار این امر می‌توان ایجاد و گسترش صنایع تبدیلی را نیز دنبال کرد تا در ادامه نیازی به خام فروشی محصولات نداشته باشیم. کشت گیاهان دارویی می‌تواند اشتغال کشور را رونق بخشد و موجب رشد اقتصاد و توسعه پایدار کشور بویژه در جوامع روستایی گردد.

به گفته قربانی نُهوجی، توسعه ضابطه‌مند و عالمانه در حوزه گیاهان دارویی و استفاده از آنها در حوزه صنایع تبدیلی به‌طوری‌که از صفر تا صد محصولات دارویی گیاهی را در کشور تولید کنیم اقدامی است که می‌تواند موجب رشد اقتصاد و اشتغال در کشور شود. این امر علاوه بر حمایت نهادهای تصمیم ساز نیاز به فرهنگ‌سازی گسترده در سطح عموم و مدیران کشور دارد.

وی بیان کرد: اغراق نیست اگر بگوییم هرکدام از گیاهان دارویی ویژه در کشور ما به‌تنهایی می‌توانند نقش یک چاه نفت را در راه استقلال و خودکفایی کشور ایفا کنند. درآمدزایی و توسعه پایدار، اشتغال، جلوگیری از ناهنجاری‌های اجتماعی و اقتصادی و غیره با مدیریتی جامع و البته با صرف وقت و هزینه همراه با توسعه فرهنگی در این عرصه ایجاد خواهد شد. در حقیقت از نظر علمی ما همپای دیگر کشورهای جهان هستیم و می‌توانیم با رفع نقاط ضعف خود قدم‌های موثر و قابل ملاحظه‌ای در این زمینه داشته باشیم.

این استادیار پژوهشکده گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی اقداماتی که ستاد گیاهان دارویی معاونت علمی در این راه انجام داده است و حمایت این نهاد از شرکت‌های دانش‌بنیان عرصه گیاهان دارویی را قابل‌توجه دانست و افزود: برای دست یافتن به نتیجه بهتر در این عرصه نیاز است تا نهادهای همکار و همسو با یک مدیریت واحد عمل کرده و عمده انرژی خود را در همین راستا هدایت کنند.

  • 1
    Share