شتاب حرکت علمی کشور به هیچ‌وجه کُند یا متوقف نشود

حضرت آیت الله خامنه ای در دیدار مسئولان و محققان ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی، وزیر علوم، رؤسا و اساتید دانشگاههای مرتبط، با اشاره به تأثیرگذاری علوم شناختی در عرصه های علمی، پزشکی، اجتماعی و اقتصادی، بر لزوم تلاش همه‌جانبه و شبانه‌روزی برای پیشرفت بیش از پیش در این علوم تأکید کردند و گفتند: شتاب حرکت علمی کشور نباید کاهش یابد و یا متوقف شود، بلکه این شتاب باید برای سالهای طولانی و تا رسیدن به نقطه اوج علمی حفظ و تقویت شود.

به گزارش مرکز اطلاعات بیوتکنولوژی ایران حضرت آیت الله خامنه ای روز چهارشنه سوم دی ماه در دیدار مسئولان و محققان ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی، وزیر علوم، رؤسا و اساتید دانشگاههای مرتبط، با اشاره به تأثیرگذاری علوم شناختی در عرصه های علمی، پزشکی، اجتماعی و اقتصادی، بر لزوم تلاش همه‌جانبه و شبانه‌روزی برای پیشرفت بیش از پیش در این علوم تأکید کردند و گفتند: شتاب حرکت علمی کشور نباید کاهش یابد و یا متوقف شود، بلکه این شتاب باید برای سالهای طولانی و تا رسیدن به نقطه اوج علمی حفظ و تقویت شود.

رهبر انقلاب اسلامی با قدردانی از زحمات و دستاوردهای علمی مسئولان و دانشمندان ستاد توسعه علوم شناختی افزودند: پیشرفت‌های علمی بشر و گشوده شدن دریچه های جدید برای شناخت بیشتر از نظم عجیب و پیچیدگی های حیرت آور عالم خلقت، مستلزم شکرگزاری است، زیرا انسان را به معرفت الهی نزدیک تر می کند.

حضرت آیت الله خامنه ای خاطرنشان کردند: هریک از این دریچه های علم و دانش که از جانب خداوند به روی بشر باز می شود، زمینه‌ساز تحولات شگرف و جدید در زندگی انسانها است، بنابراین هر ملتی که از دانش های جدید و فناوری‌های مرتبط با آن عقب بماند، سرنوشتی جز عقب ماندگی، ذلیل شدن و استعمار از جانب قدرت‌ها نخواهد داشت.

ایشان افزودند: علت تأکیدهای مکرر بر موضوع علم و پیشرفت علمی همین موضوع است، بنابراین دانشمندان و محققان و مراکز علمی و پژوهشی برای ادامه پر شتاب حرکت علمی کشور بخصوص در زمینه علوم جدید، باید با توکل به خدا و با نیت الهی، از جان مایه بگذارند و شب و روز نشناسند و مسئولان کشور به‌ویژه دولت نیز باید به این موضوع توجه جدی داشته باشند.

رهبر انقلاب اسلامی حرکت علمی کشور در ۲۰ سال اخیر را خوب توصیف کردند و گفتند: شتاب این حرکت علمی نباید کاهش یابد بلکه این شتاب باید برای بیست تا سی سال آینده حفظ و تقویت شود تا به نقطه اوج برسیم.

حضرت آیت الله خامنه ای با تأکید بر اینکه نباید به حد کنونیِ پیشرفت‌های علمی قانع بود، افزودند: اگر اندکی از کاروان حرکت علمی دنیا عقب بمانیم، دیگر به این کاروان و قله های علمی نخواهیم رسید، بنابراین هیچ‌گونه توقفی در زمینه حرکت علمی نباید ایجاد شود.

ایشان با اشاره به مسائل مربوط به بودجه مراکز فرهنگی و علمی کشور و اظهارات مسئولان اجرایی مبنی بر مشکلات اقتصادی، گفتند: من در جریان مشکلات هستم اما معتقدم کشوری که همت کند، حتی می تواند در بحبوحه مشکلات سیاسی و اقتصادی نیز کارهای بزرگی انجام دهد.

رهبر انقلاب اسلامی با اشاره به نمونه های تاریخی در برخی کشورها که در شرایط بسیار سخت، سنگ بناهای علمی بزرگی را پایه گذاری کردند، افزودند:

شرایط امروز ما به سختیِ تلاطم های آن کشورها نیست، بنابراین می توانیم پایه های مستحکم علمی را بنا بگذاریم.

حضرت آیت الله خامنه ای در ادامه دو توصیه هم بیان کردند. توصیه اول اینکه، برای پیشرفت علمی از همه توانایی های غربی ها استفاده کنید و از شاگردی کردن و یادگرفتن هرگز پرهیز نکنید، زیرا ما از شاگردی کردن ننگمان نمی آید بلکه از «همیشه شاگرد ماندن» ننگمان می آید.

رهبر انقلاب اسلامی در توصیه دوم خود گفتند: هیچگاه به برنامه ها و توصیه های غربی ها اعتماد نکنید.

ایشان با تأکید بر اینکه همواره باید به توصیه غربی‌ها با سوءظن نگریسته شود، افزودند: کشورهای غربی که امروز بیشترین پیشرفت‌ها را در زمینه علوم جدید دارند، بیشترین جنایات را نیز در طول تاریخ بر ضد ملت‌ها مرتکب شده اند.

رهبر انقلاب اسلامی، مسئولان ستاد توسعه علوم شناختی را به تعیین اولویت‌ها و هدفهای لازم نیز توصیه کردند و گفتند: در همه عرصه های علوم شناختی، ابتدا باید هدف گذاری‌ها مشخص و سپس طرح و پروژه، تعریف شود و در اختیار پژوهشگر و محقق قرار گیرد.

حضرت آیت الله خامنه ای، لزوم تعریف یک راهبرد بومی برای پیشبرد علوم شناختی را مورد تأکید قرار دادند و در پایان خاطرنشان کردند: در مسیر شناخت این علوم که با استدلال و منطق سر و کار دارد، بگونه‌ای حرکت کنید که زمینه معرفت بیشتر خداوند حاصل شود.

پیش از سخنان رهبر انقلاب اسلامی، دکتر کمال خرازی از پروژه‌های ستاد توسعه علوم شناختی و اهداف، آثار و کارکردهای این پروژه‌ها در بخش سلامت، اقتصاد و ابعاد مختلف پیشرفت علمی کشور گزارش داد و گفت: در ایران، ظرفیت‌سازی انسانی و فناوریِ بسیار خوبی در این شاخه از علوم انجام شده و ایران در ردیف برترین‌های منطقه و کشورهای پیشرو دنیا است.

آقای خرازی به برنامه‌های ستاد توسعه علوم شناختی برای «معرفی و ترویج علوم شناختی»، «کشف استعدادهای برتر دانش‌آموزی و دانشجویی و سوق دادن آنها به سمت علوم شناختی»، «حمایت از کتاب‌های منتشر شده در حوزه علوم شناختی» و «تبادلات علمی در سطح جهانی»، اشاره کرد و از توسعه زیرساخت علوم و فناوری‌های شناختی در سراسر کشور و راه‌اندازی آزمایشگاههای لازم به‌ویژه آزمایشگاه ملی نقشه‌برداری مغز به عنوان یک دستاورد بزرگ یاد کرد و درباره چند پروژه بزرگ و ملی در حوزه علوم شناختی توضیح داد.

آقای دکتر ستاری معاون علمی و فناوری رئیس‌جمهور نیز در گزارشی به رشد شرکت‌های دانش‌بنیان، بهبود تجاری‌سازی دانش، افزایش سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در پارکهای علم و فناوری، و رتبه علمی بالای ایران در شاخه‌های نانوفناوری، بیوتکنولوژی و علوم شناختی اشاره کرد.

همچنین آقای دکتر نیلی دبیر ستاد توسعه علوم شناختی نکاتی درباره اصلاح سازوکار جذب استعدادهای برتر در این شاخه از علوم، لزوم دستیابی به مدلهای جدید در آموزش و پژوهش با نگرشِ  میان‌رشته‌ای، و سرمایه‌گذاری و تأمین بودجه‌های لازم در علوم شناختی بیان کرد.

  • 1
    Share

ارزآوری ۳۰۰ میلیون دلاری گیاهان دارویی و ممنوعیت واردات از سال آتی

طبق گزارشی به نقل از وزارت جهاد کشاورزی، حسین زینلی گفت: ما بر اساس تامین نیازهای کشور یک برنامه کاربردی و راهبردی کل کشور داریم که به زودی این برنامه در سطح کشور به تفکیک روستا و شهر اعلام خواهد شد.

وی ادامه داد: بر اساس بررسی های به عمل آمده و بر مبنای تولیدات کشاورزی مناطق مختلف کشور، ما کشور را قطب بندی کرده ایم و تصمیم بر آن است که هر استان صرفاً روی محصول اختصاصی منطقه خود کار کند یعنی مثلا گل محمدی فقط در کاشان، فارس و کرمان. این برنامه در راستای آن است که در هر استانی یک زنجیره ارزش (تولید، فرآوری، تحقیقات دانشگاهی و…) ایجاد کنیم و بر آن هستیم که در هر استانی تمام زنجیره ارزش آن گیاه دارویی خاص تامین شود.

زینلی افزود: با هدف تسهیل سرمایه گذاری و رونق تولید، جلساتی با محوریت وزارت جهاد کشاورزی و با حضور نمایندگان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و وزارت صنعت، معدن و تجارت به منظور بررسی نیازهای اساسی کشور در حوزه محصولات غذایی و دارویی تشکیل شده است.

وی خاطرنشان کرد: برآوردها نشان می دهد ۸۵ درصد گیاهان دارویی که در کشور ما مصرف می شود، قابلیت کشت، تولید و توسعه را در داخل دارد و بر این مبنا برنامه ریزی کرده ایم که در سال آینده ۷۵ درصد از میزان را از طریق تولید داخلی کشور تامین کنیم.

همگرایی «جهاد کشاورزی»، «بهداشت و درمان» و «صنعت، معدن و تجارت» برای رونق اقتصادی بخش کشاورزی

زینلی تاکید کرد: این برنامه ریزی ها و هماهنگی ها علاوه بر ستاد گیاهان دارویی نهاد ریاست جمهوری (به دبیری وزارت جهاد کشاورزی) در کمیته های مختلفی از جمله کمیته سیاستگذاری که زیر نظر معاونت علمی ریاست جمهوری و تحت مدیریت اقای دکتر عصاره یا کمیته ای در وزارت بهداشت با حضور وزارت جهاد کشاورزی صورت پذیرفته که تصمیمات با رویکرد رونق اقتصادی در بخش کشاورزی انجام می شود.

وی افزود:این همگرایی برای اولین بار اتفاق می افتد و ما امیدواریم که با همکاری این ۴ بخش (۳ وزارت مذکور و بخش خصوصی) سال آینده بتوانیم تحولی جدی در بخش گیاهان دارویی کشورداشته باشیم و این را من نوید می دهم که ان شاءالله در سال آینده ما ۱۰۰ درصد شاهد تامین نیاز ملی کشور همراه با تولید محصول با کیفیت و صادرات خوب خواهیم داشت.

ممنوعیت واردات گیاهان دارویی از سال آینده

مجری طرح ملی گیاهان دارویی در ادامه سخنان خود، گیاهان دارویی و داروهای گیاهی را مصداق بارز پدافند غیر عامل در کشور دانست و گفت: در راستای تقویت تولید داخلی، ما از سال آینده در زمینه واردات گیاهان دارویی (مواد اولیه یا فرآوری شده) به شدت سخت گیری خواهیم کرد مگر اینکه تولید آن محصول گیاه دارویی را در داخل کشور نداشته باشیم. وی یادآور شد: ما این موضوع را به کارخانجات اعلام کرده ایم و الان هم اعلام رسمی می کنم. در این راستا بر اساس برنامه ریزی های به عمل آمده، جلساتی هم با واحدهای صنعتی بزرگ فرآوری محصولات کشاورزی و گیاهان دارویی، کارخانجات دارویی تشکیل خواهد شد تا برنامه «کشاورزی مبتنی بر قرارداد» را عملیاتی کنیم.

زینلی گفت: در حوزه تولید گیاهان دارویی، در مرحله اول هدف اول تامین نیاز داخلی و سپس چشم انداز صادراتی آنهاست. از این رو فرایند تولید و فرآوری انها باید اصلاح شود.

وی ضمن انتقاد از هزینه شدن ذخایر ارزی کشور برای واردات گیاهان دارویی گفت: ارزی که با این سختی به دست می آوریم را نباید به این راحتی از دست بدهیم، در صورتی که امکان عدم هزینه آن و در عین حال بهره گیری از توان داخلی و تقویت تولید ملی را داریم.

زینلی تاکید کرد: این دستورالعمل در خصوص محصولاتی که نیاز آبی بالایی دارد، در داخل کشور تولید نداریم یا گیاهانی که در اثر حوادث غیر مترقبه یا مخاطرات جوی دچار مشکل شوند، عملیاتی نمی شود.

عدم واردات گیاهان دارویی به منزله تحمیل فشار به مردم و مصرف کنندگان نیست

وی عدم واردات گیاهان دارویی را به منزله تحمیل فشار به مردم و مصرف کنندگان ندانست و افزود: قیمت داخلی باید در حد متعادل بین المللی و یا زیر قیمت بین المللی باشد اما اگر کاهش تولید یا هرگونه مباحثی دیگر باعث افزایش قیمت داخلی شود که باعث فشار بر مصرف کننده و یا سرمایه گذار واحدهای صنعتی و نهایتاً موجب افزایش قیمت شود، اجازه واردات داده خواهد شد. بنابراین این موضوع یک فرصت جدی و مناسب برای تقویت توان و رونق هدفمند بخش کشاورزی و همچنین واحدهای صنایع تبدیلی کشاورزی و کارخانجات تولید داروهای گیاهی است.

مجری طرح ملی گیاهان دارویی تعداد گونه هایی که به کشور وارد می شود (مثل هل، دارچین و زنجبیل) را حدود ۳۰ گونه اعلام کرد و گفت: از ۸۰۰۰ گونه گیاهی شناخته شده، ۱۷۲۸ گونه گیاهی بومی و اندمیک ایران که از این تعداد ۴۰ الی ۵۰ گیاه دارویی پر مصرف در داخل کشور داریم و ۲۲۰ گونه گیاهی کلاً در عطاری ها و طب سنتی استفاده می شود. ۱۹۰ گونه نیز در داخل کشور و مراتع طبیعی به صورت وحشی تولید می شود که با تولید برخی از این نوع گیاهان که فاقد مزیت نسبی است، صرفاً به صورت گلخانه ای موافقت می شود.

میزان تحقق برنامه های این مرکز طی سالجاری فراتر از ۱۰۰ درصد است

وی میزان تحقق برنامه های کوتاه مدت طرح ملی گیاهان دارویی طی سال ۹۷ را بالاتر از ۱۰۰ درصد دانست و افزود: افزایش سطح زیر کشت گل محمدی در کشور به عنوان یک محصول با نیاز آبی کم و ارزش اقتصادی و صادراتی بالا، بیش از ۲۰۰ درصد به نسبت سال گذشته بوده است و باغات گل محمدی طی سال جاری ۲۰۰۰ هکتار افزایش داشته اند.

وی اضافه کرد:انشاءالله در فصل بهار هم حدود ۲۰۰۰ هکتار توسعه کشت گل محمدی خواهیم بود.

زینلی گفت:همچنین براساس این برنامه، ۲۵۰۰ هکتار توسعه کشت زعفران داشته ایم که در سطح ۳۱۰۰ هکتار عملیاتی شده است.

مجری طرح ملی گیاهان دارویی در ادامه در خصوص کشت پاییزه اظهار داشت: تولید سیاه دانه، تخم شربتی، گیاهان اساسی مثل گشنیز، خار مریم، آویشن، گل گاو زبان و… از اولویت های مد نظر این برنامه است.

حمایت ویژه از کشت گیاهان دارویی بومی ایران

وی برندسازی و برنامه ریزی جهت سودآوری و ارز آوری بیشتر گیاهان دارویی بومی ایران را بخش دیگری از این برنامه دانست و افزود: بازار خارجی برای فروش محصول مهیا شده است و ما از کشت برخی محصولات مثل ثعلب، قارچ ترافل، کتیرا و آویشن شیرازی در مراتع و مزرعه حمایت می کنیم که به عنوان مثال ما در سال زراعی جاری بالغ بر یک میلیون نشا آویشن شیرازی را برای اولین بار در کشور تهیه و توزیع کرده ایم و و امیدواریم با توجه به اینکه برخی گونه ها مثل آویشن شیرازی در مراتع تهدید می شود، بتوانیم گیاهان خود رو و وحشی را هم زراعی کنیم.

زینلی، تقویت بخش کشاورزی از طریق ترویج کاشت محصولات با نیاز آبی پایین و میزان تولید بالا و مزیت نسبی بالا را بخش دیگری از این برنامه دانست و گفت: به عنوان مثال زیره سیاه گیاه بومی (اندمیک) ایران است و دنیا نیز پذیرش آن را دارد و از طرفی نیاز آبی کم و تولید بالایی دارد و در عرض سه ماه در هر هکتار درآمدی حدود ۲۰۰ میلیون تومان دارد.

وی ادامه داد: از گیاهان دارویی اندمیک کشور، علاوه بر زعفران یا آویشن شیرازی و زیره سیاه، می توان به موسیر، گل گاوزبان، زیره سبز، حنا و وسمه اشاره کرد که ما طی برنامه ای در پی توسعه سطح زیر کشت آنها هستیم و زیر ساخت آن را آماده کرده ایم.

مجری طرح ملی گیاهان دارویی ضمن اشاره به سیر صعودی صادرات گیاهان دارویی طی سال های اخیر خصوصاً صادرات ۲۵۲ میلیون دلاری زعفران طی ۸ ماهه نخست سال جاری گفت: صادرات گشنیز، گل محمدی و انواع صمغ ما را بر آن داشت تا این برنامه را با جدیت بیشتری پیگیری کنیم.

تشکیل کمیته تجارت و راه اندازی سامانه جامع گیاهان دارویی

زینلی با اشاره به ساماندهی حوزه تولید و فروش گیاهان دارویی گفت: به زودی سامانه تولید، توسعه و صادرات و واردات گیاهان دارویی راه اندازی و رونمایی خواهد شد تا بتوانیم فرایند تولید و توزیع از مزرعه تا سفره را رصد کنیم که به نوعی می تواند فروش بدون واسطه این محصولات تلقی شود؛ هدف این سامانه و مبنای کار ما ترویج کشاورزی مبتنی بر قرارداد بین کشاورزان، مردم، تجار و کارخانجات است.

مجری طرح ملی گیاهان دارویی یکی از مهمترین برنامه های وزارت جهاد کشاورزی در این حوزه را تشکیل «کمیته تجارت» دانست و گفت: این کمیته با محوریت بخش خصوصی و با حضور بازرگان ها تشکیل می شود و در این جلسات، اهداف و رسالت اصلی دفتر گیاهان دارویی برای آنها تشریح می شود که در راستای تقویت زنجیره ارزش این محصولات برای مصرف داخل یا صادرات، چه کمکی از شما ساخته است و چگونه می توانید این را کامل کنید؛ هدف بخش دولتی صرفاً تسهیلگری است.

اولویت در ارائه تسهیلات در راستای تکمیل زنجیره ارزش

زینلی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به فرآوری گیاهان دارویی تصریح کرد: ما در احداث واحدهای کوچک (در اراضی کشاورزی) مشکلی نداریم و مشکلات آن حل شده است. مثل واحدهای خشک کردن و یا بوجاری کردن اما بررسی های ما نشان می دهد که در زمینه محصولات حد واسط مشکلاتی وجود دارد؛ محصولاتی که مثلا در کنار بوجاری نیاز به ضد عفونی دارد تا انها را بتوانیم در کارخانجات مصرف کنیم که در این زمینه نیز برنامه ریزی هایی شده است و تصمیم بر آن است تسهیلات به طرح هایی داده شود که زنجیره ارزش کامل تر شود. یعنی در تخصیص تسهیلات، اولویت را به کشت و یا فراوری گیاهانی خواهیم داد که کمبود داریم و اعتقاد داریم باید در کشور سطح زیر کشت آنها توسعه داده شود تا نیاز داخلی کشور رفع شود.

وی تصریح کرد: ما مهمترین مساله ای که داریم تراز تجاری گیاهان دارویی است که الان ۳۰۰ درصد یعنی سه برابر به نفع ماست. ما ۴۵۰ میلیون دلار صادرات داریم و ۱۵۰ میلیون دلار مصرف داخل است و این یعنی سه برابر ارزش افزوده بیشتر داریم. اگر بتوانیم حتی صادرات را در همین حد نگه داریم اما مصرف داخلی را بیشتر کنیم و واردات را نیز کم کنیم، هم رونق اقتصادی ما بیشتر می شود و هم سطح تراز تجاری مثبت تر می شود. تاکید بیشتر ما براین بحث متمرکز است.

لزوم تحقیقات کاربردی در حوزه گیاهان دارویی

مجری طرح گیاهان دارویی وزارت جهاد کشاورزی در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به بحران آب در کشور گفت: کم آبی آب باعث کاهش عملکرد گیاهان دارویی است و از طرفی هم تحقیقات زیادی در حوزه کشت و تولید گیاهان دارویی انجام نشده است. مشکل ما این است که دانشگاه های ما در این حوزه برنامه ای ندارند؛ تدریس می کنند و دانشجو فارغ التحصیل می کنند، تز و پایان نامه و مقاله می نویسند اما همه اینها هیچ کمکی به ما در برنامه ریزی، سیاستگذاری و اجرا نمی کند. از این رو یکی از برنامه های اساسی پیشنهاد موضوعات به منظور تحقیقات عملیاتی و کاربردی و بهره گیری بیشتر ما از این تحقیقات است.

افزایش تولید در واحد سطح بر اساس برنامه ریزی

وی افزود: سال زراعی جاری برای اولین بار تسهیلات برای اصلاح خاک پرداخت شد؛ به دلیل فقر خاک و بحران آب باید برای رونق بخش کشاورزی و تقویت اقتصاد خانوارهای روستایی، به طرف اصلاح الگوی کشت و توسعه کشت گیاهان دارویی حرکت کنیم. بحمدالله در جاهایی که آب و کود کافی داشته اند متوسط عملکرد تولید زعفران ۱۰ الی ۱۲ کیلو در هکتار شده است. در برخی مناطق هم کشاورزان توانسته اند ۲۰ و حتی تا ۳۰ کیلو در هکتار برداشت محصول زعفران داشته باشند. این نشان دهنده این است که ما بر اساس مصرف نهاده ها و برنامه ریزی و مراقبتی که داریم می توانیم افزایش تولید در هکتار را داشته باشیم.

در صورت تخصیص اعتبارات، صادر کننده اول خاورمیانه خواهیم شد

زینلی صادرات گیاهان دارویی در ۸ ماهه نخست سال جاری را ۳۰۰ میلیون دلار اعلام کرد و گفت: ما در داخل کشور پتانسیل خوبی برای افزایش این مقدار داریم و برای بالفعل شدن این پتانسیل باید برنامه ای راهبردی و عملیاتی داشت. تهیه، تدوین و نظارت بر حسن اجرای این برنامه، نیازمند تخصیص اعتبارات است که متاسفانه تا کنون عملگرایی خاصی در آن ندیده ایم. اگر به این طرح توجه شود و طی چند سال آینده، تخصیص اعتبارات و بودجه مناسبی برای گیاهان دارویی داشته باشیم و همچنین بتوانیم این حلقه ها را به هم وصل کنیم، مسلما طی دو سال آینده می توانیم به راحتی صادر کننده اول خاورمیانه باشیم.

  • 1
    Share

برپایی همایش مهندسی ژنتیک در گیلان

همایش مهندسی ژنتیک در خدمت انسان و محیط زیست با همکاری سازمان جهاد کشاورزی، سازمان محیط زیست، پژوهشگاه بیوتکنولوژی کشاورزی، انجمن ایمنی زیستی ، دانشگاه علوم پزشکی، خدمات بهداشتی و درمانی گیلان ۲۶ دی ماه ۹۷ در سالن اجتماعات مرکز بهداشت استان گیلان برگزار شد.

به گزارش مرکز گزارش اطلاعات بیوتکنولوژی ایران به نقل از روابط عمومی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان گیلان، همایش «مهندسی ژنتیک در خدمت انسان و محیط زیست» با همکاری سازمان جهاد کشاورزی، سازمان محیط زیست، پژوهشگاه بیوتکنولوژی کشاورزی، انجمن ایمنی زیستی، دانشگاه علوم پزشکی، خدمات بهداشتی و درمانی گیلان ۲۶ دی ماه ۹۷ در سالن اجتماعات مرکز بهداشت استان گیلان برگزار شد.

محور های این همایش حول موضوعات زیر بود:

–        کشاورزی پایدار، امنیت وایمنی غذایی

–        ثمرات زیست فناوری و مهندسی ژنتیک

–        اهمیت و نقش بهره مندی از فناوری نو در کشاورزی

–        اصول،ضوابط و مقررات ایمنی زیستی

–        بررسی مسایل و رفع ابهامات در خصوص محصولات تراریخته

در این همایش که با حضور مدیران، اساتید دانشگاهی، متخصصان علوم کشاورزی، پزشکی و محیط زیست و نیز  استقبال جمع کثیری از دانشجویان و علاقه مندان به مباحث مرتبط با نقش مهندسی ژنتیک درتولیدات محصولات غذایی برگزار شد، دکتر مصطفوی راد، رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گیلان بعنوان یکی از اعضای پانل علمی این همایش به ایراد سخنرانی پرداخت. دکتر مصطفوی راد ضمن تشریح اثر مهندسی زنتیک از دو بعد کمی و کیفی بر تولیدات کشاورزی به بیان مخاطرات زیاد مصرف سموم کشاورزی و تاثیر آن بر انسان و حیوانات پرداخت و محصولات تراریخته را یکی از راههای کاهش مصرف سموم برشمرد.

  • 1
    Share

خیز ستاد زیست فناوری برای تامین مواد اولیه زیستی صنایع آرایشی

مرکز اطلاعات بیوتکنولوژی ایران به نقل از ایرنا، طبق گزارش ها کشورمان یکی از بازارهای بزرگ مصرفی محصولات آرایشی و بهداشتی در دنیا محسوب می شود، به طوریکه گفته می شود حجم بازار سالانه لوازم آرایشی در کنار محصولات بهداشتی در کشورمان جدا از بحث های کیفیت و اصالت محصول، حدود ۲٫۲ میلیارد دلار است که از این میزان تنها ۳۰ درصد از سوی تولید‌کنندگان داخلی تامین و عرضه می‌شود.

حال آن که بخش عمده ای از این مواد آرایشی وارداتی که بیشتر بی کیفیت و تقلبی هستند، از مواد شیمیایی مضر برای سلامتی تهیه می شوند.

اما امروزه تولید محصولات آرایشی با استفاده از روش‌های زیستی با سرعت بسیار بالایی در حال پیشرفت است و طبق گزارش ها یک شرکت انگلیسی از یک عصاره پروبیوتیک که اثرات درمانی مفیدی بعنوان ماده ضدپیری نشان داده است، استفاده می‌کند.

همچنین یک شرکت بیوتکنولوژی آلمانی از زیست‌پلیمرهای موجود در تار عنکبوت که توسط تخمیر مخمری تولید می‌شوند، در تولید برخی محصولات آرایشی بهره می برد.

با این حال بسیاری از رنگدانه‌هایی که تولیدکنندگان موادغذایی و لوازم آرایشی به آنها نیاز دارند، در طبیعت تولید می‌شوند، اما به جهت دشواری استخراج آنها از گیاهان، بسیاری از تولیدکنندگان به استفاده از رنگ‌دانه‌های مصنوعی روی آورده‌اند.

در این میان، یکی از وظایف اصلی ستاد توسعه زیست فناوری معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، حمایت از شرکت ها و موسسات پژوهشی تولید کننده مواد اولیه و فرآورده های نهایی محصولات زیست فناوری آرایشی، بهداشتی، دارویی و بیولوژیک است و در این راستا تفاهمنامه هایی نیز با برخی شرکت ها و شتاب دهنده های خصوصی داشته است.

دکتر مصطفی قانعی، رئیس ستاد توسعه زیست فناوری معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری اظهار کرد: در واقع وظیفه این ستاد نهادینه کردن دانش برای جلوگیری از عقب ماندن و وابستگی بخش صنعت کشورمان است و در بخش صنایع آرایشی با یک شرکت عمده وارد مذاکره شده ایم که اگر موفق شویم با سایر متقاضیان نیز مذاکره خواهیم داشت.

وی با اشاره به ارزبری بالای حوزه محصولات آرایشی بهداشتی در کشور و همچنین استفاده از مواد شیمیایی مضر برای سلامتی در این نوع از محصولات مصرفی گفت: ستاد توسعه زیست فناوری پیشنهادی به تولید کنندگان محصولات آرایشی و بهداشتی داده است مبنی براینکه حاضریم مواد اولیه آنها را که عمدتا شیمیایی است از طریق حوزه دانش بنیان به مواد زیستی تبدیل کنیم.

دبیر ستاد توسعه زیست فناوری معانت علمی می گوید: در صورتی که این اتفاق بیافتد قیمت محصولات آرایشی و بهداشتی و همچنین عوارض ناشی از استفاده این محصولات بسیار کاهش خواهد یافت.

وی ادامه داد: ما این پیشنهاد را به تولیدکنندگان داخل داده ایم چرا که آنها به دلیل اینکه صادرات نیز دارند می توانند رقابت پذیری خود را در بازارهای خارجی افزایش دهند.

دکتر قانعی در پاسخ به چگونگی وضعیت جایگزینی مواد زیستی به جای مواد شیمیایی در تولید محصولات آرایشی بهداشتی در دنیا اظهار کرد: البته در دنیا چنین فعالیت هایی در حال انجام است اما نه به شکل کارهای گسترده ای که تمام مواد اولیه مورد نیاز تبدیل به زیستی شود.

وی تصریح کرد: ما در ستاد زیست فناوری معاونت علمی تیم خیلی خوبی را ساماندهی کردیم و این تیم لیست مواد مورد نیاز صنایع آرایشی و بهداشتی را گرفته اند و در صورتی که تست های فنی جواب دهد، پیش بینی می شود بخش عمده ای از نیازهای این حوزه را تامین کنیم.

قانعی با ذکر مثال و با بیان اینکه استفاده از رنگ در تولید محصولات آرایشی بسیار فراوان است گفت: به طور حتم این رنگ به صورت زیستی از سوی محققان حوزه زیست فناوری از طریق جلبک‌ها (algae) قابل تولید و جایگزینی است. البته طبیعی است که بخش صنعت با این مسائل که در کاهش واردات و همچنین ارتقای سلامت جامعه نقش به سزایی دارد آشنا نباشد.

وی اظهارکرد: ما پیش بینی می کنیم که ظرف یکسال جواب بگیریم و به نتیجه برسیم چراکه بعنوان یک ستاد ریسک پذیر تقبل کردیم که این کار را انجام دهیم و در تست های فنی نیز نشان دادیم که تولید رنگ های زیستی از عوارض بسیار کمتر و اثر بهتری برخوردار است.

  • 1
    Share

اتاق مشاوره تخصصی گیاهان دارویی در استان گلستان راه اندازی می شود

به نقل از روابط عمومی بنیاد نخبگان گلستان، ابوالقاسم خزاعیان اظهار کرد: به همت کارگروه گیاهان دارویی بنیاد نخبگان استان گلستان، اتاق مشاوره تخصصی گیاهان دارویی برای ارائه خدمات علمی و فنی در حوزه‌های کاشت، داشت و برداشت، فرآوری و صنعت، بازرگانی، مجوزها و استانداردهای مرتبط با حوزه گیاهان دارویی راه‌اندازی می‌شود.

وی با تأکید بر ظرفیت‌های ویژه استان گلستان در حوزه گیاهان دارویی خاطرنشان کرد: با تشکیل کارگروه‌های تخصصی، زمینه اثرگذاری نخبگان در تصمیم‌گیری‌های کلان فراهم می‌شود و با توجه به نظرات جامعه نخبگانی امکان مقابله با هرگونه بحران وجود دارد.

خزائیان گفت: انتظار می‌رود با حضور و مشارکت نخبگان، استفاده حداکثری از ظرفیت‌های موجود در بخش گیاهان دارویی در راستای توسعه اقتصادی استان صورت گیرد.

وی افزود: تولیدکنندگان، بازرگانان فعال در حوزه گیاهان دارویی جهت استفاده از خدمات این مرکز مشاوره‌ای تخصصی دعوت به عمل خواهد آمد.

  • 1
    Share

جزئیات همایش فقه مهندسی ژنتیک و محصولات تراریخته اعلام شد

به گزارش مرکز اطلاعات بیوتکنولوژی به نقل از مهر، همایش فقه مهندسی ژنتیک و محصولات تراریخته ۱۸ اسفندماه سال جاری از سوی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی و با همکاری ستاد زیست‌فناوری، انجمن علمی بیوتکنولوژی، انجمن علمی ژنتیک ایران و انجمن فقه و حقوق حوزه علمیه قم در شهر مقدس قم برگزار خواهد شد. در این باره با دکتر محمود حکمت‌نیا دبیر علمی همایش گفتگویی ترتیب دادیم که حاصل این گفتگو را در ادامه می‌خوانید:

 

*ضرورت برگزاری همایش فقه مهندسی ژنتیک و محصولات تراریخته چیست؟

 

تاثیر زیست‌فناوری و مهندسی ژنتیک در افزایش چشمگیر توانمندی انسان در حوزه حیات و علوم زیستی، موجب شده است مسایلی در حوزه‌های کلامی، حقوقی، اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و اخلاقی در سطح جهان مطرح شود که نتایج این بحث‌ها در شناخت و تبیین سیاست‌ها و هنجارهای این حوزه تعیین کننده است.جمهوری اسلامی ایران نیز که از کشورهای پیشرو و با سابقه بیش از بیست سال در مهندسی ژنتیک است، در سطح بالایی از توانمندی مراکز تحقیقاتی، وجود دانشمندان شاخص بین‌المللی و شرکت‌های موفق در حوزه زیست‌فناوری است. بنابراین در داخل کشور بحث‌های مشابهی در این حوزه در حال مطرح شدن است. مواجهه با چنین موضوعاتی دارای ابعاد دقیق نظری است که متاسفانه گاه توجه لازم به آن صورت نمی‌گیرد که نتیجه آن عدم سیاستگذاری و تصمیم‌گیری صحیح و عقب‌ماندگی در فناوری و در نهایت محرومیت کشور از نتایج اقتصادی و اجتماعی و پیشرفت‌های حاصل از این فناوری است. به طور حتم شکل گیری ادبیات مناسب در حوزه فقه و حقوق مهندسی ژنتیک از مقدمات ضروری برای تسریع در پیشرفت این فناوری است.

 

*پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی چگونه به این موضوع وارد شده است؟

 

پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با توجه به رسالت آن برای حل مسایل نظام اسلامی و مواجهه فعال با موضوعات و مسایل جدید تلاش می‌کند به چنین موضوعاتی ورود پیدا کرده و به صورت عالمانه آنها را بررسی نماید. با مطرح شدن چنین مسایل مهمی در حوزه مهندسی ژنتیک و امور مربوط به فناوری تراریخته جلسات متعددی با حضور دانشمندان حوزه‌های مرتبط تشکیل گردید و تلاش شد تا به صورت تخصصی مسایل بررسی و موضوع مورد توجه قرار گیرد. همایش فقه مهندسی ژنتیک و محصولات تراریخته که آغازی برای حرکت در این مسیر است، ساختاری از این مسایل را در منظر اندیشمندان قرار داده و با ارایه مقالات برگزیده راه را برای بررسی عمیق‌تر این حوزه می‌گشاید.

 

*اهداف همایش فقه مهندسی ژنتیک و محصولات تراریخته چیست؟

 

این همایش در وحله نخست به دنبال فراهم کردن زمینه ترسیم دقیق و مناسب مسایل این حوزه با زبان فقهی ـ حقوقی است. به طوری که ادبیات مناسبی برای درک مسایل آن از سوی اندیشمندان رشته‌های مرتبط شکل بگیرد. در درجه بعد به دنبال ایجاد زمینه برای پاسخ علمی به مسایل مهم این حوزه است. همچنین ایجاد محیط گفتگوی علمی و تعمیق ادبیات علمی این حوزه، شناسایی محققان توانمند و صاحب نظر برای ادامه بررسی‌های علمی و کمک به تصمیم‌سازی و سیاست‌گذاری صحیح در کشور بر پایه مبانی اسلامی و فقهی از اهداف این همایش است.

 

*موضوعات و محورهای مورد توجه در همایش چیست؟

 

همان‌طور که در فراخوان همایش اعلام شده است مهندسی ژنتیک دارای محورهای اصلی است که عبارتند از: مسایل فلسفی و کلامی، مسایل فقهی، مسایل حقوقی، مسایل سیاسی، اقتصادی و اجتماعی، مسایل علمی و فناوی. هر یک از این محورها خود به صورت جزئی‌تر متضمن مسایل بسیاری است. طراحان همایش به خصوص ریاست محترم همایش حضرت آیت الله رشاد با استفاده از صاحب نظران حوزه‌های مختلف این مسایل را به صورت ریزتر طبقه‌بندی و ارایه نموده است. برای این منظور ابتدا جلسه‌ای با حضور برخی دانشمندان و کارشناسان در پژوهشگاه برگزار شد و طرح ابتدایی تدوین، و برای تصویب به شورای‌عالی پژوهشگاه ارائه گردید. شورای‎‌عالی پژوهشگاه نیز موضوع را بررسی و مقرر کرد ساختار اولیه با حضور عده‌ای از صاحب نظران بررسی و تا پیش از پایان سال این همایش برگزار شود. در همین راستا از حدود چهل تن از صاحب نظران دعوت شد و جلسه‌ای با حضور تعدادی از صاحب نظران حوزه‌های مختلف تخصصی از جمله فقه، حقوق، کلام، اخلاق و زیست‌فناوری تشکیل شد. در نهایت ساختار مسایل تبیین و توسط ریاست محترم همایش حضرت آیت الله علی اکبر رشاد طراحی نهایی صورت گرفت.

 

*نتایج و بروندادهای همایش فقه مهندسی ژنتیک و محصولات تراریخته چیست؟

 

این همایش در دو مرحله نشست‌های نقد که پیش از همایش برگزار می‌شود و ارایه مقالات برگزیده در روز همایش و انتشار مقالات در مجلات علمی پژوهشی و مجموعه مقالات همایش انجام خواهد گرفت. به لحاظ علمی نیز امید است ابعاد این موضوع که ماهیت میان‌رشته‌ای دارد به خوبی بررسی و بتواند سیاست‌های مشخصی را به مراجع مربوطه پیشنهاد دهد. همچنین مدیریت همایش امیدوار است بتواند در قالب انتشار گزارش‌ها و مصاحبه‌های مرتبط به صاحب نظران و علاقمندان این حوزه اطلاعات مفیدی را ارایه کند. برای اتقان بحث و استفاده از تجربه‌های جهانی برخی متون تخصصی گزینش شده است که پس از بازنویسی و تدوین در اختیار محققان قرار خواهد گرفت.

  • 1
    Share

تولید بذرهای هیبریدی به روش اصلاح معکوس

پژوهشگاه بیوتکنولوژی کشاورزی، مهران عنایتی شریعت پناهی مدیر گروه کشت بافت و سلول این پژوهشگاه اظهار داشت: در حال حاضر ۹۸ درصد بذور سبزی و صیفی جات کشور وارداتی است که سالانه طبق آمار رسمی حدود ۹۰ میلیون دلار و براساس آمار غیررسمی بالغ بر ۲۰۰ میلیون دلار صرف واردات آنها می شود. علاوه بر ارزبری، بذرهای وارداتی برای شرایط آب و هوایی ایران اصلاح نشده‌اند و مصرف آب آنها بالاست.

به گفته وی برای تولید بذرهای هیبرید مورد نیاز در کشور و بی نیازی از واردات باید به تکنولوژی تولید لاینهای مادری بذور دست پیدا کرد که کمپانیهای خارجی به هیچ وجه چنین تکنولوژی ای را به ما نمی دهند یا این که با استفاده از روش هاپلوئیدی و اصلاح معکوس به این لاینها برسیم. در این راستا پژوهشگاه بیوتکنولوژی کشاورزی اقدام به تولید بذرهای هیبرید به روش اصلاح معکوس کرده که به تهیه پروتکلهای تولید گیاهان دابل هاپلویبد در سبزی های مختلف و تولید لاینهای مادر مورد نیاز تولید بذرهای هیبرید منجر شده است.

شریعت پناهی با اشاره به این که تولید گیاهان دابل هاپلوئید از سریعترین روشهای به‌نژادی و اصلاح نباتات است، خاطرنشان کرد: گیاهان هاپلوئید گیاهانی هستند که تعداد کروموزومهای اصلی آنها به نصف کاهش یافته و گیاهان دابل هاپلوئید هم از تولید هاپلوئید و دو برابر کردن کروموزومهای آنها ایجاد می شوند.

وی تولید بذرهای هیبرید سازگار با آب و هوای ایران و امکان فروش تکنولوژی به خارج را از دستاوردهای اقتصادی این طرح عنوان کرد و گفت: در گیاه خیار از روش دیگری برای تولید هاپلوئید استفاده می کنیم بدین صورت که دانه های گرده را با قرار دادن در معرض پرتوهای گاما  در سازمان انرژی اتمی عقیم کرده و آنها را گرده افشانی می‌کنیم. حاصل این فرایند جنین خیار هاپلوئید است که فاقد ژنوم گیاه پدری است. در ادامه جنین را اصطلاحا نجات می دهیم و با آن گیاه هاپلوئید تولید می‌کنیم که در تولید لاین قابل استفاده است.

شریعت پناهی تصریح کرد: با تحقیقات انجام شده امکان تولید لاین های اینبرد (Inbred line ) و دبل هاپلوئید کلزا و صیفی جات از جمله گیاه فلفل دلمه ای را هم داریم که آماده واگذاری به بخش خصوصی است تا هیبرید های مناسب مناطق مختلف کشور را معرفی کنند.

مدیر گروه کشت بافت و سلول پژوهشگاه بیوتکنولوژی کشاورزی افزود: اخیرا سیستم جدیدی برای تولید هدفمند لاین‌ها از طریق مهندسی ژنتیک ابداع شده که فرایند مهندسی معکوس را با تعداد کمی لاین دبل هاپلوئید میسر می کند که با توسعه آنها درصددیم فرایند به‌نژادی را در مدت زمانی کوتاه‌تر انجام دهیم.

دانشیار پژوهشگاه بیوتکنولوژی کشاورزی درباره امکان انتقال دانش فنی به‌نژادی این محصولات از طریق سازمان فائو گفت: تولید بذور هیبرید سبزی و صیفی جات با توجه به سود آوری بالای آن برخلاف غلات که اغلب با پشتوانه دولتی تولید می‌شوند در اختیار بخش خصوصی است و امکان انتقال دانش مربوطه از طریق فائو و سازمان های بین المللی دیگر وجود ندارد. البته
تلاش داریم بعد از توسعه فناوری تولید بذور هیبرید در کشور با شرکتهای خارجی همکاری مشترک داشته و بازار منطقه را در اختیار بگیریم.

وی خاطرنشان کرد: آزمایشگاه کشت بافت پژوهشگاه بیوتکنولوژی کشاورزی جزو ۱۰ تا ۱۵ آزمایشگاه پیشرو دنیا در تولید بذرهای هیبرید به روش اصلاح معکوس است و یکی از سازمانهای بزرگ بین المللی با اختصاص بودجه تحقیقات و تهیه پروتکل تولید گیاهان هاپلوئید برنج و سورگوم را به پژوهشگاه سفارش داده تا در ادامه به کشورهای آفریقایی و بخشهایی از آسیا منتقل شود. مراکز تحقیقات کشاورزی از جمله یکی از دانشگاه های آلمان هم در زمینه توسعه سیستمهای هاپلوئید در حوزه تحقیقات از این بخش دعوت کرده اند.

  • 1
    Share

بیوتکنولوژی گیاهان دارویی و داروهای گیاهی

استفاده از ترکیبات دارویی مشتق از گیاهان، نه تنها قدمت زیادی دارد، بلکه به‌دلیل عوارض جانبی بی‌شمار داروهای شیمیایی از یک‌سو و نارسایی‌های متعدد طب نوین در درمان برخی از بیماری‌ها با گذشت زمان، بار دیگر پرورش و تولید گیاهان دارویی با رشد قابل‌توجهی روبرو شده‌است. در تحقیق حاضر سعی شده است تا ضمن معرفی برخی از روش‌های بیوتکنولوژیک مورد استفاده در شناسایی و تولید گیاهان دارویی، اهمیت اقتصادی متابولیت‌های دارویی مشتق از این گیاهان و ارزش بالای آنها برای کشورهایی همچون ایران که دارای تنوع بالایی از گیاهان دارویی هستند مشخص شود.
● مقدمه
سابقه استفاده از گیاهان دارویی به زمان‌های بسیار دور برمی‌گردد؛ به‌طوری‌که حتی در کتب قدیمی مانند انجیل و کتاب مقدس باستانی هند (ودا(. استفاده از برخی گیاهان در درمان بیماری‌ها توصیه شده است. اما قدمت استفاده از گیاهان دارویی، به‌معنی روند رو به کاهش آن در دنیای مدرن امروزی نیست. امروزه در جوامع صنعتی و در بسیاری از کشورهای پیشرفته و درحال توسعه، استفاده از طب سنتی و گیاهان دارویی برای حفظ سلامتی، به‌دلیل افزایش اعتماد مردم به استفاده از این گیاهان، بسیار چشمگیر است.
طبق برآوردی که توسط سازمان بهداشت جهانی ( WHO ) صورت گرفته است، بیش از ۸۰ درصد مردم جهان (نزدیک به ۵ میلیارد نفر)‌، برای درمان بیماری‌ها هنوز از داروهای گیاهی استفاده می‌کنند. تقریباً یک چهارم داروهای تهیه‌شده‌ دنیا دارای منشأ گیاهی هستند که یا مستقیماً از گیاهان عصاره‌گیری شده‌اند و یا بر اساس ترکیب گیاهی،‌ مدوله و سنتز شده‌اند. کار بر روی طب سنتی و استفاده از گیاهان دارویی، در سراسر جهان و به‌خصوص هند، ژاپن، پاکستان، سریلانکا و تایلند در دست انجام می‌باشد. در اروپا و در کشورهایی از قبیل آلبانی، بلغارستان، کرواسی، فرانسه، آلمان، مجارستان، هلند، اسپانیا و انگلستان و همچنین ترکیه، حدود ۱۵۰۰ گونه از گیاهان دارویی و معطر مورد استفاده قرار گرفته و در حدود ۱۴۰۰ محصول گیاهی در اروپا و ایالات متحده تولید می‌شود. در حدود ۲۵ درصد از داروهای تجویزشده در ایالات متحده، حاوی حداقل یک ترکیب فعال گیاهی هستند. در چین، فروش داروهای سنتی در طول ۵ سال اخیر دو برابر شده است. در هند نیز صادرات گیاهان دارویی نسبت به سال‌های قبل سه برابر شده است. تعداد زیادی از فرآورده‌های دارویی مشهور از گیاهان بدست می‌آیند. مثلاٌ، معمول‌ترین مسکن، یعنی (آسپرین)‌ از گونه‌های بید Salix و Spiraea به‌دست می‌آید. همچنین داروهای ضد سرطانی چون Paclitaxel و Vinblastine فقط از منابع گیاهی حاصل می‌شوند.
بنابراین استفاده از روش‌های بیوتکنولوژیک به‌منظور تکثیر و افزایش توان ژنتیکی گیاهان دارویی و همچنین شناسایی سریع‌تر و دقیق‌تر ژنوتیپ‌هایی که فرآورده بیشتری تولید می‌کنند، می‌تواند بسیار مفید و از لحاظ تجاری سودآور باشد. در مطلب حاضر، روش‌های مختلف بیوتکنولوژیک که می‌توانند در زمینه افزایش بهره‌وری گیاهان دارویی به‌کار روند معرفی خواهند شد.
● کاربردهای ” کشت بافت ” در زمینه گیاهان دارویی
یکی از بخش‌های مهم بیوتکنولوژی “کشت بافت” است که کاربردهای مختلف آن در زمینه گیاهان دارویی، از جنبه‌های مختلفی قابل بررسی است:
۱) باززایی در شرایط آزمایشگاهی ( In-Vitro Regeneration ):
تکثیر گیاهان در شرایط آزمایشگاهی، روشی بسیار مفید جهت تولید داروهای گیاهی باکیفیت است. روش‌های مختلفی برای تکثیر در آزمایشگاه وجود دارد که از جمله‌ آنها، ریزازدیادی است. ریزازدیادی فواید زیادی نسبت به روش‌های سنتی تکثیر دارد. با ریزازدیادی می‌توان نرخ تکثیر را بالا برد و مواد گیاهی عاری از پاتوژن تولید کرد. گزارش‌های زیادی در ارتباط با بکارگیری تکنیک ” کشت بافت ” جهت تکثیر گیاهان دارویی وجود دارد. با این روش برای ایجاد کلون‌های گیاهی از تیره لاله در مدت ۱۲۰ روز بیش از ۴۰۰ گیاه کوچک همگن و یک شکل گرفته شد که ۹۰ درصد آنها به رشد معمولی خود ادامه دادند. برای اصلاح گل انگشتانه، از نظر صفات ساختاری، مقدار بیوماس، میزان مواد مؤثره و غیره با مشکلات زیادی مواجه خواهیم شد ولی با تکثیر رویشی این گیاه از راه کشت بافت و سلول، می‌توان بر آن مشکلات غلبه نمود. چنان‌که مؤسسه گیاهان دارویی بوداکالاز در مجارستان از راه کشت بافت و سلول گل انگشتانه موسوم به آکسفورد، توانست پایه‌هایی کاملاٌ همگن و یک شکل از گیاه مذکور به‌دست آورد. از جمله گیاهان دیگر می‌توان موارد زیر را نام برد:
ـ Catharanthus roseus
ـ Cinchona ledgeriana
ـ Digitalis spp
ـ Rehmannia glutinosa
ـ Rauvolfia serpentina
ـ Isoplexis canariensis 
۲) باززایی از طریق جنین‌‌زایی سوماتیک )غیرجنسی):
تولید و توسعه مؤثر جنین‌های سوماتیک، پیش‌نیازی برای تولید گیاهان در سطح تجاری است. جنین‌زایی سوماتیک فرآیندی است که طی آن گروهی از سلول‌ها یا بافت‌های سوماتیک، جنین‌های سوماتیک تشکیل می‌دهند. این جنین‌ها شبیه جنین‌های زیگوتی (جنین‌های حاصل از لقاح جنسی) هستند و در محیط کشت مناسب می‌توانند به نهال تبدیل شوند. باززایی گیاهان با استفاده از جنین‌زایی سوماتیک از یک سلول، در بسیاری از گونه‌های گیاهان دارویی به اثبات رسیده است. بنابراین در این حالت با توجه به پتانسیل متفاوت سلول‌های مختلف در تولید یک ترکیب دارویی، می‌توان گیاهانی با ویژگی برتر نسبت به گیاه اولیه تولید نمود. ازجمله گیاهان دارویی که توانسته‌اند از آنها جنین سوماتیک به‌دست آورند، می‌توان موارد زیر را بیان نمود:
ـ Podophyllum hexandrum
ـ Bunium persicum
ـ Acacia catechu
ـ Aesculus hippocastanum and Psoralea corylifolia
۳) حفاظت گونه‌های گیاهان دارویی از طریق نگهداری در سرما:
با تکیه بر کشت بافت و سلول می‌توان برای نگهداری کالتیوارهای مورد نظر در بانک ژن یا برای نگهداری طولانی مدت اندام‌های تکثیر گیاه در محیط نیتروژن مایع، اقدام نمود. نگهداری در سرما، یک تکنیک مفید جهت حفاظت از کشت‌های سلولی در شرایط آزمایشگاهی است. در این روش با استفاده از نیتروژن مایع (۱۹۶- درجه سانتی‌گراد) فرآیند تقسیم سلولی و سایر فرآیندهای متابولیکی و بیوشیمیایی متوقف شده و در نتیجه می‌توان بافت یا سلول گیاهی را مدت زمان بیشتری نگهداری و حفظ نمود. با توجه به اینکه می‌توان از کشت‌های نگهداری شده در سرما، گیاه کامل باززایی کرد، لذا این تکنیک می‌تواند روشی مفید جهت حفاظت از گیاهان دارویی در معرض انقراض باشد. مثلاً بر اساس گزارشات منتشر شده، روش نگهداری در سرما، روشی مؤثر جهت نگهداری کشت‌های سلولی گیاهان دارویی تولیدکننده آلکالوئید همچون Rauvollfia serpentine , D. lanalta , A. belladonna , Hyoscyamus spp . است. این تکنیک، می‌تواند جهت نگهداری طیفی از بافت‌های گیاهی چون مریستم‌ها، بساک و دانه گرده، جنین، کالوس و پروتوپلاست به‌کار رود. تنها محدودیت این روش، مشکل دسترسی به نیتروژن مایع است.
۴) تولید متابولیت‌های ثانویه از گیاهان دارویی:
از لحاظ تاریخی، اگرچه تکنیک ” کشت بافت ” برای اولین بار، در سال‌های ۱۹۴۰-۱۹۳۹ در مورد گیاهان به‌کار گرفته‌شد، ولی در سال ۱۹۵۶ بود که یک شرکت دارویی در کشور آمریکا ( Pfizer Inc ) اولین پتنت را در مورد تولید متابولیت‌ها با استفاده از کشت توده‌ای سلول‌ها منتشر کرد. کول و استابو (۱۹۶۷) و هبل و همکاران (۱۹۶۸) توانستند مقادیر بیشتری از ترکیبات ویسناجین ( Visnagin ) و دیوسجنین ( Diosgenin ) را با استفاده از کشت بافت نسبت به حالت طبیعی (استخراج از گیاه کامل) به‌‌دست آورند. گیاهان، منبع بسیاری از مواد شیمیایی هستند که به‌عنوان ترکیب دارویی مصرف می‌شوند. فرآورده‌های حاصل از متابولیسم ثانویه گیاهی ( Secondary Metabolite ) جزو گرانبهاترین ترکیب شیمیایی گیاهی ( Phytochemical ) هستند. با استفاد از کشت بافت می‌توان متابولیت‌های ثانویه را در شرایط آزمایشگاهی تولید نمود. لازم به‌ذکر است که متابولیت‌های ثانویه، دسته‌ای از مواد شامل اسیدهای پیچیده، لاکتون‌ها، فلاونوئیدها و آنتوسیانین‌ها هستند که به‌صورت عصاره یا پودرهای گیاهی در درمان بسیاری از بیماری‌های شایع به‌کار برده می‌شوند.
▪ راهکارهای افزایش متابولیت‌های ثانویه گیاهی از طریق کشت بافت
ـ استفاده از محرک‌های ( Elicitors ) زنده و غیر زنده‌ای که می‌توانند مسیرهای متابولیکی سنتز متابولیت‌های ثانویه را تحت تأثیر قرار داده و میزان تولید آنها را افزایش دهند. لازم به‌ذکر است که این محرک‌ها در شرایط طبیعی نیز بر گیاه تأثیر گذاشته و باعث تولید یک متابولیت خاص می‌شوند.
ـ افزودن ترکیب اولیه ( Precursor ) مناسب به محیط‌کشت، با این دیدگاه که تولید محصول نهایی در نتیجه وجود این ترکیبات در محیط‌کشت، القاء شود.
ـ افزایش تولید یک متابولیت ثانویه در اثر ایجاد ژنوتیپ‌های جدیدی که از طریق امتزاج پروتوپلاست یا مهندسی ژنتیک، به‌دست می‌آیند.
ـ استفاده از مواد موتاژن جهت ایجاد واریته‌های پربازده
ـ کشت بافت ریشه گیاهان دارویی (ریشه، نسبت به بافت‌های گیاهی دیگر، پتانسیل بیشتری جهت تولید متابولیت‌های ثانویه دارد)
▪ مثال‌ها
مثال‌های قابل ذکر آنقدر زیاد است که تصور می‌شود هر ماده‌ای با منشاء گیاهی، از جمله، متابولیت‌های ثانویه را می‌توان به‌وسیله کشت‌های سلولی تولید کرد: از جمله ترکیباتی که از طریق کشت سلولی و کشت بافت به تولید انبوه رسیده است،‌ داروی ضد سرطان تاکسول است. این دارو که در درمان سرطان‌های سینه و تخمدان به‌کار می‌رود از پوست تنه درخت سرخدار ( Taxus brevilifolia L ) استخراج می‌گردد. از آنجایی‌که تولید تاکسول به‌دلیل وجود ۱۰ هسته استروئیدی در ساختار شیمیایی آن بسیار مشکل است و جمعیت طبیعی درختان سرخدار نیز برای استخراج این ماده بسیار اندک است، لذا راهکار دیگری را برای تولید تاکسول باید به‌کار گرفت. در حال حاضر، برای تولید تاکسول از تکنیک کشت بافت و کشت قارچ‌هایی که بر روی درخت رشد کرده و تاکسول تولید می‌کنند،‌ استفاده می‌گردد.
سولاسودین ( Solasodine ) نیز از ترکیبات دیگری است که از طریق کشت سوسپانسیون سلولی گیاه Solanum eleganifoliu به‌دست می‌آید. از جمله متابولیت‌های دیگری که از طریق تکنیک کشت بافت و در مقیاس تجاری تولید می‌شود، شیکونین ( Shikonin ) (رنگی با خاصیت ضد حساسیت و ضد باکتری) است. مثال‌های زیر گویای کارایی تکنیک کشت بافت در تولید متابولیت‌های ثانویه است.
تولید آلکالوئید پیرولیزیدین ( Pyrolizidine ) از کشت بافت ریشه Senecio sp ، سفالین ( Cephaelin ) و امتین ( Emetine ) از کشت کالوس Cephaelis ipecacuanha ، آلکالوئید کوئینولین ( Quinoline ) از کشت سوسپانسیون سلولی Cinchona ledgerione و افزایش بیوسنتز آلکالوئیدهای ایندولی با استفاده از کشت سوسپانسیون سلولی گیاه Catharanthus roseus .
▪ استفاده از بیورآکتورها در تولید صنعتی متابولیت‌های ثانویه
تولید متابولیت ثانویه گیاهی با خصوصیات دارویی در شرایط آزمایشگاهی، فواید زیادی در مقایسه با استخراج این ترکیبات از گیاهان، تحت شرایط طبیعی دارد. کنترل دقیق پارامترهای مختلف، سبب می‌شود که کیفیت مواد حاصل در طول زمان تغییر نکند. درحالی که در شرایط طبیعی مرتباٌ تحت تأثیر شرایط آب و هوایی و آفات است. تحقیقات زیادی در زمینه استفاده از کشت‌های سوسپانسیون و سلول گیاهی برای تولید متابولیت‌های ثانویه صورت گرفته است. از جمله ابزارهایی که برای کشت وسیع سلول‌های گیاهی به‌کار رفته‌اند، بیورآکتورها هستند. بیورآکتورها، مهمترین ابزار در تولید تجاری متابولیت‌های ثانویه از طریق روش‌های بیوتکنولوژیک، محسوب می‌شوند.

  • 1
    Share

تولید داروی گیاهی ضد سرطان

انعقاد تفاهم‌نامه‌ی همکاری پژوهشکده معتمد جهاددانشگاهی با کارخانه‌ی «کاناتراپیوتیک» دانمارک

دپارتمان پژوهشی کیفیت زندگی و طب فراگیر پژوهشکده معتمد جهاددانشگاهی به منظور همکاری های پژوهشی محصول محور با هدف تولید داروی ضد سرطان از ترکیبات دارویی مستخرج از گیاه کانابیس (شاهدانه)، تفاهم نامه مشترکی را با کارخانه ی کاناتراپیوتیک دانمارک به امضا رساند.

به گزارش روابط عمومی پژوهشکده معتمد جهاددانشگاهی، دکتر علیرضا مجیدانصاری مدیر دپارتمان پژوهشی کیفیت زندگی و طب فراگیر پژوهشکده معتمد جهاددانشگاهی با اعلام این خبر گفت: در راستای این تفاهم¬نامه مطالعات مقایسه ای برای بررسی اثرات ضد سرطانی عصاره تام با نسبت های متفاوت متابولیتی و کانابیوییدهای خالص صورت می گیرد، همچنین طراحی و اثر بخشی برخی از مولکول های دارویی جدید از مشتقات کانابیویید ها نیز مورد تحقیق و بررسی قرار خواهد گرفت.

وی با اشاره به اینکه پژوهش ها حاکی از آن است که؛ THC و سایر کانابینوئیدهاى خالص مى توانند در برطرف کردن تهوع و افزایش اشتها و بسیاری مشکلات و عوارض درمانی دستگاه گوارش موثر باشند؛ افزود: بنابراین این خاصیت مى‌تواند براى افراد سرطانی که داروهاى شیمى درمانى دریافت مى کنند در نظر گرفته شود.

به علاوه اثرات ضد سرطانی ترکیبات این گیاه امروزه بسیار مورد توجه مجامع علمی قرار گرفته و مطالعات بالینی متعددی در فازهای انتهایی اخذ مجوزهای درمانی علاوه بر استفاده تسکینی در این ترکیبات قراردارد.

گفتنی است، مجموعه،ی Danish Cancer Society ضمن استقبال از همکاری های فی مابین دو کشور با اعلام حمایت از این تفاهم نامه برای پشتیبانی بخشی از نیاز های مادی و معنوی پژوهش های مذکور اعلام آمادگی نموده است.

  • 1
    Share